Demokracja po sąsiedzku

Skąd się to wzięło

Strefa Społeczna narodziła się w 2019 roku, na trzydziestą rocznicę pierwszych częściowo wolnych wyborów. Pomysł był prosty: skoro 4 czerwca obchodzi się w Polsce święto wolności i praw obywatelskich, to warto w tym czasie pokazać tych, którzy demokrację budują nie z mównicy sejmowej, lecz z poziomu stowarzyszeń, fundacji i grup sąsiedzkich. Pierwsza edycja okazała się zaskoczeniem dla samych organizatorów. Organizacje chciały przyjechać, ludzie rozmawiać, a tereny postoczniowe, z całym symbolicznym bagażem porozumień sierpniowych, nadawały wydarzeniu dodatkowy klimat.

W ubiegłorocznej edycji wzięło udział blisko dwieście organizacji, które przygotowały razem ponad czterysta aktywności. Tegoroczna Strefa znów rozgości się w przestrzeniach 100czni, miejscu, które na co dzień przyciąga młodych ludzi i zagranicznych turystów. To zresztą jeden z powodów, dla których organizatorzy obstają przy tej lokalizacji.

„Strefa działa najlepiej wtedy, gdy ktoś przychodzi spędzić miło czas, a po drodze wpada na debatę albo na stoisko fundacji, z którą wcześniej nie miał styczności”, mówi Jakub Łuczywo, koordynator wydarzenia z ramienia Fundacji Gdańskiej. „Spontaniczna publiczność jest dla nas tak samo ważna, jak ta, która przychodzi celowo”.

Sceny i nazwiska

Sobota zacznie się od oficjalnego otwarcia z udziałem prezydent Gdańska Aleksandry Dulkiewicz. Później na każdej z trzech scen pojawi się inny rytm. Scena Główna w sobotę należy do Press Club Polska, cyklu rozmów prowadzonych przez Magdalenę Rigamonti i Jarosława Włodarczyka. W programie: Doda i rozmowa o granicach wolności, Jolanta Kwaśniewska o tym, co wolno Pierwszej Damie w polityce, Katarzyna Grochola na temat walki o siebie i walki o lepszy świat oraz generał Roman Polko z klasycznym pytaniem o pokój i wojnę. Niedzielne popołudnie zarezerwowano dla rozmów polityczno-historycznych, w których pojawią się między innymi Adam Michnik i Andrzej Poczobut, oraz dla debat o ekologii w mieście i kondycji ruchów obywatelskich.

Scena Outside i Scena Kuźnia to z kolei przestrzeń, którą programują same organizacje pozarządowe. Tematy są tak różnorodne, jak różnorodny jest trzeci sektor w Polsce. Instytut Przeciwdziałania Wykluczeniom porozmawia o tym, kto lokalnie odpowiada za prawa człowieka. Stowarzyszenie Zatoka Marzeń weźmie pod lupę bezpieczne ogrody i ogrodnictwo bez chemii. Stowarzyszenie Inicjatywa Pomorz/że odda głos liderkom z małych miejscowości. Fundacja Edukacji i Aktywizacji Społecznej zrobi to samo dla Polski Wschodniej. REGIOS opowie o mniejszościach regionalnych jako fundamencie społeczeństwa obywatelskiego i jako poważnym czynniku gospodarczym. Fundacja MI-RO-RO weźmie się za dziką przyrodę w Trójmieście, a Fundacja Kota Morskiego za plastik w Bałtyku. Komitet Obrony Demokracji zapyta o nowy rozdział w relacjach państwa i Kościoła. Fundacja Polskie Pałace na Źródle, z okazji setnych urodzin Kubusia Puchatka, otworzy debatę o stanie literatury dziecięcej. Okręgowa Izba Radców Prawnych w Gdańsku zaprosi do rozmowy o tym, czy prawa człowieka w Polsce realnie chronią obywateli, czy istnieją głównie na papierze. To zaledwie fragment programu.

Osiem minut, jeden mikrofon

Tegoroczną nowością jest Strefa Prezentacji, format zainspirowany formułą TED Talks i przeniesiony w realia trzeciego sektora. Zasada jest prosta: każda organizacja, która się zgłosi, dostaje dokładnie osiem minut, by powiedzieć o sobie coś istotnego. Bez paneli, bez moderacji, bez czasu na dyskusję. Jedna osoba, jeden mikrofon, jedna historia. Przez dwa dni odbędą się sześćdziesiąt cztery takie wystąpienia.

Tematy zgłoszone przez organizacje pokazują, jak rozległy potrafi być sektor społeczny. Fundacja DKMS opowie o idei dawstwa szpiku. Fundacja Ośmiornice Kreatywności pokaże, jak cyrk działa jako narzędzie pedagogiczne i włącza osoby z niepełnosprawnościami. Centrum Pomocy Dzieciom Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę przybliży skandynawski model Barnahus, w którym dzieci pokrzywdzone przestępstwem dostają cały zespół wsparcia pod jednym dachem. Klub Sąsiedzki Café Albert pokaże, jak działa otwarta przestrzeń tworzona przez mieszkańców. Wydawnictwo Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego opowie o książkach, których nie znajdzie się w sieciowych empikach, czyli o lokalnych publikacjach, w których zapisany jest kod regionu. Zachodniopomorskie Centrum Praw Kobiet pokaże drogę „od wsparcia do sprawczości”. Stowarzyszenie Park ON opowie o codzienności osób z chorobą Parkinsona, Fundacja Akceptacja o przedsiębiorstwie społecznym, które jest jednocześnie podmiotem leczniczym, a Stowarzyszenie Jugger Trójmiasto o nietypowym sporcie i o tym, dlaczego ludzie wybierają go zamiast klasycznych dyscyplin. Na liście zgłoszeń są też ZEROBAN, Eko-Tekturki, Pomorska Akcja Lokatorska, Soroptimist International, Fundacja Łódzkiego Teatru Tańca, Sztabki z Belgii i wiele innych.

„Liczba zgłoszeń, która spłynęła w pierwszych dniach naboru, przerosła nasze oczekiwania”, przyznaje Łuczywo. „Wygląda na to, że organizacje od dawna szukały takiego krótkiego formatu. Panele bywają długie, stoiska wymagają zatrzymania się przez kogoś z zewnątrz, a osiem minut na scenie to format, w którym da się powiedzieć rzeczy najważniejsze i zostać zapamiętanym”.

Stoiska, warsztaty, dzieci

Poza scenami przez cały weekend działać będzie ponad sto dziewięćdziesiąt stoisk organizacji. To miejsce, w którym da się porozmawiać bez pośpiechu, dowiedzieć o konkretnych projektach, sposobach włączania się i wspierania. Równolegle otwarte będą stoły warsztatowe, na których przez dwa dni można usiąść do rękodzieła, prac plastycznych albo mini-warsztatów tematycznych prowadzonych przez ekspertów i organizacje. Dla najmłodszych przygotowano osobną strefę z animacjami i profesjonalną opieką. Na wszystkich razem czeka też część gastronomiczna 100czni, bo Strefa od pierwszej edycji opierała się na założeniu, że o poważnych sprawach najlepiej rozmawia się przy stoliku, a nie nad mównicą.

Strefa Społeczna jest częścią obchodów Święta Wolności i Praw Obywatelskich, ustanowionego uchwałą Sejmu w 2013 roku. Wszystkie wydarzenia są bezpłatne. Pełny harmonogram, aktualizowany do ostatniego tygodnia przed wydarzeniem, dostępny jest pod adresem 4czerwca.gdansk.pl.

Najprościej jednak po prostu wpaść.