W ostatnich latach dokonano znaczących postępów w procesie utylizacji plastiku — materiału, który stanowi dziś jeden z podstawowych surowców w obrocie konsumenckim i przemysłowym. Jak informuje WWF, w ciągu ostatnich 65 lat produkcja plastiku wzrosła z 2 mln ton do 348 mln ton rocznie, z czego w samej Europie aż 58 mln ton. Duża część problemu tkwi jednak w naszych nawykach, których nie da się zmienić z dnia na dzień. Charakter gospodarki rynkowej sprawia, że pakowanie każdego zakupu w osobną torebkę zwyczajnie się opłaca — producentom plastiku, niekoniecznie konsumentom, a już na pewno nie naszej planecie.
Zanim zatem dokonamy kolejnej rewolucji w przepisach prawa (to się dzieje — jakiś czas temu wycofano część jednorazowych opakowań w ramach tzw. dyrektywy plastikowej Unii Europejskiej), warto skupić się na tym, co możemy zrobić tu i teraz — jak skuteczniej utylizować plastik? Kiedy mowa o nowatorskich rozwiązaniach, jak zwykle wiele z nich przychodzi z Kraju Kwitnącej Wiśni.
-Dlaczego Japonia? Bo to kraj niezwykle interesujący, o totalnie innej kulturze, społeczeństwie, etosie pracy, a jednocześnie pod wieloma względami podobny do państw tzw. Zachodu. W latach 70 i 80 XX wieku Japonia dokonała wielu przełomów na rynku konsumpcyjnym – wszyscy pamiętają słynnego Walkmana czy konsolę Nintendo – i przez chwilę wydawało się, że będą najbardziej nowatorskim państwem, a może nawet pierwszą gospodarką świata. Później okazało się, że jednak troszkę przespali rewolucję w mikrochipach, a dziś są w tyle za Koreą Południową czy Tajwanem. Technologie komputerowe to jednak nie wszystko, a Japonia ma wiele nowych pomysłów w kluczowych gałęziach gospodarki. Dwa obszary są szczególnie ważne – ekologia i energia – twierdzi Jędrzej Włodarczyk, kierownik Działu Edukacji i Ochrony Przyrody w WFOŚiGW.
W 2024 roku naukowcy z Uniwersytetu w Osace ogłosili opracowanie nowej metody tworzenia wytrzymałych, wydajnych polimerów — podstawowego składnika tworzyw sztucznych. Nowy materiał można łatwo rozkładać na części składowe i poddawać recyklingowi. Obecne metody recyklingu polimerów nie są idealne — odzyskany materiał często traci na jakości i właściwościach, co sprawia, że nowe produkty są słabsze, mniej trwałe i mniej opłacalne.
W dużym skrócie: japońscy naukowcy stawiają na recykling chemiczny — proces przekształcania odpadów polimerowych poprzez zmianę ich struktury chemicznej, co pozwala uzyskać surowiec o wysokiej jakości, atrakcyjny z punktu widzenia przemysłu. Nowy materiał jest zwyczajnie bardziej opłacalny. To ogromna zachęta dla producentów, aby rzeczywiście angażowali się w zamknięty obieg tworzyw sztucznych.
Technologiczne innowacje, choć z jednej strony przyczyniły się do zwiększonej emisji CO₂ i globalnego kryzysu klimatycznego (żyjemy dziś w społeczeństwie hiper-konsumpcji i marnotrawstwa), potrafią też rozwiązywać problemy, które same stworzyły.
Przykładem są prace prowadzone na Uniwersytecie Saitama, gdzie naukowcy rozwijają cienkowarstwowe ogniwa słoneczne oparte na wysokowydajnym perowskicie. Brzmi potwornie skomplikowanie, ale co to oznacza w praktyce? Więcej energii przy niższych kosztach i mniejszym zużyciu materiałów. Ogniwa perowskitowe są cieńsze, lżejsze i bardziej elastyczne, co stanowi ogromną zaletę w gęsto zaludnionej, wysoce zurbanizowanej Japonii, ale również w Europie — zwłaszcza w państwach o dużej liczbie dni słonecznych. Kluczowe jest dalsze rozwijanie alternatywnych źródeł energii, aby ostatecznie osiągnąć neutralność klimatyczną.
Japonia stawia również na rozwój akumulatorów przepływowych, które pozwalają magazynować energię na znacznie większą skalę niż tradycyjne baterie litowo-jonowe. To istotne rozwiązanie zwłaszcza dla regionów takich jak wyspa Hokkaido, gdzie potencjał energetyki wiatrowej był dotąd ograniczony przez brak odpowiednich technologii magazynowania. Firma HEPCO Network inwestuje tam w akumulatory przepływowe oparte na specjalnym roztworze solnym zawierającym różne związki chemiczne, co pozwala na efektywne gromadzenie energii. Tego typu technologie będą miały znaczenie także dla Polski i Europy, szczególnie w obliczu rosnących napięć międzynarodowych.
Te i inne innowacje robią duże wrażenie, choć wielu z nas marzy o jeszcze większych przełomach — na przykład o zmodyfikowanych bakteriach, które mogłyby rozkładać plastik na skalę masową, a może nawet o zimnej fuzji, oferującej niemal nieograniczone źródło czystej energii. Gdyby się udało, moglibyśmy za jednym zamachem rozwiązać problem ochrony klimatu i zapewnić trwały wzrost gospodarczy. Eksperci przewidują, że komercyjne zastosowania fuzji mogą pojawić się już w połowie XXI wieku, choć bardziej konserwatywne prognozy wskazują na jego drugą połowę, końcówkę, a może nawet… nigdy. Na razie jednak te wizje pozostają w sferze marzeń, badań i opowieści science-fiction. Warto skupić się na tym, co mamy tu i teraz: efektywnym recyklingu plastiku, innowacyjnych rozwiązaniach energetycznych i współpracy międzynarodowej. W tym kontekście japońskie doświadczenia i technologie mogą być dla nas bardzo cenną inspiracją i realną pomocą. Wspólnie możemy budować bardziej zrównoważoną przyszłość, w której troska o środowisko idzie w parze z rozwojem.
