Prezydentem miasta jestem od półtora roku. Wcześniej, przez wiele lat, działałem aktywnie w trzecim sektorze. Ta zmiana perspektywy – z organizacji pozarządowej do urzędu – pozwoliła mi lepiej zrozumieć, jak złożone i zarazem delikatne są relacje między administracją a sektorem społecznym. Rozmawiając z urzędnikami, wielokrotnie robiłem sobie taką wewnętrzną diagnozę: z czego właściwie wynika sposób, w jaki urząd traktuje organizacje? Co decyduje o tym, że NGO-sy bywają postrzegane raczej jako „petenci” niż partnerzy?
Zauważyłem, że często nie chodzi o złe intencje, lecz o mentalność i przyzwyczajenie. Jeśli urząd przez lata pracuje w określonym rytmie, to naturalnym domniemaniem jest, że to właśnie ten rytm jest „jedynym dopuszczalnym”. Każda próba zmiany, nowego podejścia, innego sposobu interpretacji przepisów – budzi obawę, że coś się rozreguluje. A jednak to właśnie w tej przestrzeni – między procedurą a elastycznością – rodzi się prawdziwe partnerstwo.
Z moich obserwacji wynika, że najbardziej zbliżają nas tzw. projekty miękkie – te, w których urzędnicy stają się częścią zespołu razem z organizacjami pozarządowymi. Wspólne warsztaty, wydarzenia, działania społeczne – to wszystko pozwala obu stronom zobaczyć, że po drugiej stronie nie ma przeciwnika, lecz partnera. Urzędnicy zaczynają doceniać, ile energii i wiedzy wnoszą NGO-sy, a przy okazji przekonują się, że sektor pozarządowy nie jest grupą ludzi lekko traktujących przepisy. Wręcz przeciwnie – organizacje świetnie znają prawo i potrafią wykazać, że inna interpretacja tych samych przepisów może być równie dobra, a czasem nawet bardziej efektywna.
Współpraca wymaga więc cierpliwości i wzajemnego zaufania. To po stronie urzędu często pojawia się lęk przed popełnieniem błędu, a po stronie organizacji – frustracja, że dobre pomysły rozbijają się o ścianę formalności. Jeśli jednak obie strony podejdą do współdziałania z otwartością i wzajemnym szacunkiem, efekty mogą być zaskakująco dobre.
Z perspektywy miasta szczególnie ważne jest, by organizacje czuły się prawdziwym partnerem, a nie tylko wykonawcą usług „po kosztach”. Niestety, wciąż pokutuje myślenie, że NGO to partner „na taniej wersji” – ktoś, kto zrobi to samo, co urząd, ale za mniejsze pieniądze. To błędne podejście. Partnerstwo nie polega na oszczędzaniu, lecz na dzieleniu się kompetencjami i wspólnym tworzeniu wartości społecznej.
Warto spojrzeć choćby na sposób przyznawania dotacji: często zakłada się, że organizacja dostanie 70% czy 80% kosztów projektu, a resztę „sobie jakoś zorganizuje” – znajdzie sponsora, wolontariuszy, czy środki własne. Jeśli organizacja nie podejmie się zadania przy tak okrojonym budżecie, pojawia się komentarz: „to znaczy, że to nie było dla nich ważne”. A przecież to błędne wnioskowanie. W rzeczywistości to sygnał, że system finansowania nie odpowiada na realne potrzeby sektora i w efekcie ogranicza jego rozwój.
W moim przekonaniu, kluczową rolę w budowaniu partnerstw odgrywa zaufanie do potencjału organizacji. Samorząd musi mieć pewność, że NGO poradzi sobie z powierzonym zadaniem – ale żeby to było możliwe, organizacja musi mieć stabilne warunki do rozwoju. Jeśli od lat działamy w niedoborze, w atmosferze ciągłej tymczasowości, trudno utrzymać w organizacjach ludzi z doświadczeniem i kompetencjami. Tymczasem to właśnie oni stanowią największy kapitał społeczny miasta.
W Tczewie staramy się wykorzystywać ten potencjał w sposób praktyczny. Przykładem są budynki po dawnych przedszkolach, które wracają do zasobów miejskich. Chcemy je przekształcać w miejsca aktywności seniorów, we współpracy z organizacjami pozarządowymi. To wymaga nie tylko inwestycji, ale przede wszystkim wspólnego planowania i odpowiedzialności. Wyzwanie polega na tym, że wciąż mamy niewiele organizacji, które są w stanie udźwignąć tak duże projekty. To, niestety, efekt wieloletniego funkcjonowania w trybie „od konkursu do konkursu”.
Dlatego przy podejmowaniu decyzji o współpracy staram się nie ograniczać do granic miasta. Warto patrzeć szerzej – na cały region, na sieci organizacji, które mogą wspólnie realizować zadania. Wygodą, ale i ogromnym kapitałem jest moja osobista znajomość sektora, wynikająca z wcześniejszych doświadczeń. Znam ludzi, wiem, jak pracują i jakie mają wartości. Dzięki temu łatwiej osiągnąć konsensus i dobrać partnera, który nie tylko ma kompetencje, ale i rozumie lokalny kontekst.
Budowanie partnerstw zaczyna się jednak dużo wcześniej – już na etapie pomysłu. To właśnie wtedy powinniśmy zapraszać organizacje do stołu, zanim powstanie projekt, zanim pojawi się formalna koncepcja. Często bywa odwrotnie: miasto ma gotowy pomysł i szuka „realizatora”. Tymczasem prawdziwe partnerstwo polega na współtworzeniu – na tym, by NGO-sy mogły współdecydować o kształcie działań od samego początku.
Nie mniej ważna jest otwartość na informację zwrotną. Czasem to właśnie organizacja, która działa najbliżej mieszkańców, potrafi dostrzec coś, czego nie widać zza biurka w urzędzie. Włączenie jej w proces planowania pozwala uniknąć błędów i daje szansę na znalezienie partnerów tam, gdzie wcześniej byśmy ich nie szukali.
Na koniec – to, co wydaje mi się najważniejsze: mapowanie i poznanie siebie nawzajem. Bez wiedzy o tym, kto czym się zajmuje, jakie ma zasoby i doświadczenia, nie jesteśmy w stanie realizować działań na najwyższym poziomie. Dlatego potrzebujemy przestrzeni do spotkań, wymiany informacji i budowania relacji – nie tylko formalnych, ale też zwyczajnie ludzkich.
Tylko wtedy, gdy będziemy się znać, rozumieć i ufać sobie nawzajem, będziemy w stanie tworzyć prawdziwe partnerstwa. Partnerstwa, które nie są oparte na pieniądzach czy obowiązkach, lecz na wspólnym przekonaniu, że działamy dla dobra wspólnego.
Patrząc w przyszłość, widzę, że największym wyzwaniem dla sektora społecznego w nadchodzącym roku będzie utrzymanie i rozwijanie partnerstw opartych na zaufaniu i współodpowiedzialności. Potrzebujemy stabilnych mechanizmów finansowania, które pozwolą organizacjom planować swoje działania w dłuższej perspektywie, a nie od konkursu do konkursu. Równie ważne będzie profesjonalizowanie współpracy między administracją a NGO-sami – poprzez dialog, wspólne szkolenia, konsultacje i partnerskie projektowanie polityk publicznych. W świecie coraz większej niepewności – ekonomicznej, społecznej i demograficznej – to właśnie sieci współpracy lokalnej mogą stać się gwarantem odporności naszych wspólnot. Jeśli w nadchodzącym roku uda się nam nie tylko reagować na bieżące problemy, ale też świadomie wzmacniać potencjał organizacji i zaufanie między sektorami, to będzie to prawdziwy krok naprzód w budowaniu dojrzałego społeczeństwa obywatelskiego.
